Wat is PTSS en hoe herken je het?

Wist je dat ongeveer 7 tot 8 procent van de mensen in Nederland ooit in hun leven PTSS ontwikkelt? De meeste mensen maken in hun leven wel eens een schokkende gebeurtenis mee. Denk bijvoorbeeld aan een ongeluk, geweld, verlies of een andere traumatische ervaring. Toch zal slechts een deel van hen langdurige klachten krijgen die het dagelijks functioneren in de weg zitten.
Maar, wat is PTSS precies en hoe herken je het? In deze blog leggen we je precies uit wat het is en aan welke PTSS symptomen je kunt herkennen of je het wel of niet hebt. Tevens geven we een aantal praktische tips om ermee om te gaan.

Wat is PTSS?

PTSS, wat is dat precies? De afkorting staat voor Post-Traumatische Stress Stoornis. Dit is een psychische aandoening die kan ontstaan nadat je een zeer schokkende of traumatische gebeurtenis hebt meegemaakt en waarbij de verwerking van die gebeurtenis niet vanzelf goed verloopt. Het kan een eenmalige gebeurtenis zijn of herhaaldelijk zijn voorgevallen. Bij PTSS kun je na het trauma de emoties, gedachten en spanning die ermee gepaard gaan niet loslaten. De gebeurtenis blijft als het ware nazinderen in je hoofd, in je lichaam en in je emoties. Veel mensen ervaren na een trauma kortdurend stressreacties en dat is normaal. Maar bij PTSS verergeren die reacties of houden ze aan, zodat ze je leven op verschillende vlakken beïnvloeden.

Er zijn enkele belangrijke elementen waar je PTSS aan kunt herkennen. Zo houden klachten meestal langer dan een maand aan na de traumatische gebeurtenis. Daarbij gaan ze verder dan aanpassingsproblemen of acute stress; ze belemmeren je functioneren in werk, relaties of andere aspecten in je leven. Ten slotte betreffen de klachten verschillende clusters van symptomen en komen ze niet slechts tot uiting in één specifiek symptoom.

Wat is PTSS precies t.o.v. acute stressreactie en complexe PTSS?

Er bestaan meerdere soorten en nuances van PTSS. Dus wat is gewone PTSS dan precies en wat zijn de andere soorten? We hebben ze voor je verzameld en leggen je graag het verschil uit. Allereerst is er de acute stressreactie. Dit zijn symptomen die kort na een traumatische gebeurtenis optreden, maar vaak binnen vier weken verminderen. Bij PTSS houden de symptomen aan (langer dan een maand) en zijn intens genoeg om je leven te verstoren. Ten slotte is er nog de complexe PTSS (C-PTSS). Dit is een ernstigere vorm die kan ontstaan bij herhaalde of langdurige traumatisering (bijv. chronisch geweld, langdurig misbruik). Hierbij komen extra klachten boven op de standaard symptomengroepen, zoals ernstige problemen in emotieregulatie, identiteit en relatieproblemen.

Waarom ontwikkelt niet iedereen PTSS?

Wellicht denk je nu, als PTSS relatief makkelijk kan ontstaan, waarom heeft dan niet iedereen met een trauma er last van? Dit heeft te maken met het verschil tussen een gewone traumareactie en een stoornis. Slechts een deel van de mensen ontwikkelt langdurige klachten die voldoen aan de criteria voor PTSS.

Factoren die meespelen (risicofactoren) zijn onder andere de aard, intensiteit, duur of herhaling van het trauma, het ingrijpen van mensen die dicht bij je stonden én eventuele bestaande psychische kwetsbaarheden of stoornissen. Maar ook je persoonlijke veerkracht, coping-stijlen en hoe je eerder bent omgegaan met stress of trauma speelt mee. Daarnaast speelt sociale steun een grote rol. Mensen met een sterk netwerk van steun van bijvoorbeeld vrienden, familie of hulpverleners, hebben vaak een kleinere kans dat klachten escaleren. Deze factoren verklaren deels waarom niet iedereen met een trauma PTSS ontwikkelt, maar ze bieden geen garantie. Je kunt alle mogelijke beschermende factoren hebben en alsnog klachten ervaren.

Hoe herken je PTSS? Een duidelijk overzicht van PTSS symptomen

Om te begrijpen wat PTSS symptomen zijn en wat niet, volgt hieronder een uitgebreid overzicht. Dit is  opgedeeld in logische clusters zodat je beter kunt herkennen wat het precies inhoudt.

1. Herbelevingen en intrusieve herinneringen

• Je ervaart beelden, geluiden, geuren, gevoelens of gedachten die plots terugkomen, alsof je de traumatische gebeurtenis opnieuw beleeft (flashbacks).
• Je hebt nachtmerries over de gebeurtenis(sen).
• De herinneringen komen zonder dat je er controle over hebt en raken je emotioneel zwaar.
• Soms heb je er lichamelijke reacties bij: hartkloppingen, beven, zweten, ademnood of verstijfde gevoelens als je geconfronteerd wordt met triggers (geuren, plekken, geluiden).

2. Vermijding en afsluiting

• Je probeert gedachten, gesprekken of gevoelens die je aan het trauma doen denken te vermijden.
• Je mijdt plaatsen, situaties, mensen of activiteiten die je herinneren aan wat er gebeurde.
• Soms verberg je delen van de herinnering (vergeten, verdringen) of sluit je jezelf emotioneel af (je voelt niets, je doet alles automatisch).
• Je stopt misschien met dingen die je vroeger belangrijk vond, om blessures te vermijden.

3. Negatieve veranderingen in denken & stemming

• Je hebt negatieve overtuigingen over jezelf, anderen of de wereld (‘ik ben hulpeloos’, ‘mensen zijn gevaarlijk’).
• Schuldgevoelens, schaamte of zelfverwijt over wat er is gebeurd (of over wat je wel of niet hebt gedaan).
• Je ervaart moeite om positieve emoties te voelen (verlamming, afstand).
• Herinneringen kunnen gedeeltes missen (amnesie) of het trauma wordt gefragmenteerd beleefd.
• Je interesse in hobby’s en activiteiten daalt en je sluit je vaak af van sociale relaties.

4. Overmatige prikkelbaarheid, alertheid en hyperarousal

• Je bent voortdurend op je hoede, alert op gevaar (je scan de omgeving voortdurend).
• Je schrikt erg snel (overreactie op onschuldige prikkels).
• Je hebt slaapproblemen: moeite met inslapen of doorslapen, onrustige slaap, nachtelijk ontwaken.
• Concentratieproblemen en moeite om je aandacht vast te houden.
• Je bent prikkelbaar, geïrriteerd of hebt woede-uitbarstingen zonder duidelijke aanleiding.
• Soms gedraag je je roekeloos of zoek je gevaar (bijvoorbeeld overdreven risicogedrag).

5. Lichamelijke klachten & gevolgen

• Je kunt last krijgen van lichamelijke spanningsklachten zoals hartkloppingen, trillen, zweten, benauwdheid.
• Soms ontstaan chronische lichamelijke klachten (bijvoorbeeld pijn, vermoeidheid) als gevolg van de langdurige stress.

PTSS oplossen, wat is dat? Tips en hulp

Als je herkent dat je (mogelijk) te maken hebt met PTSS of symptomen hiervan, zijn hier een aantal tips. Deze kunnen je herstel ondersteunen:

• Zoek professionele hulp: het herkennen is de eerste stap. Een psycholoog, psychotherapeut of psychiater kan je begeleiding geven, een diagnose stellen en een behandelplan opstellen. Traumaspecifieke therapieën zoals EMDR of traumagerichte cognitieve gedragstherapie zijn vaak effectief. Bokstherapie is hier een hele goede optie voor, aangezien deze traumabehandeling werkt met een unieke en uitvoerig geteste vorm van EMDR.
• Psycho-educatie: begrijp wat er in je hoofd gebeurt. Weet het antwoord op de vraag ‘wat is PTSS’ en herken wat PTSS symptomen zijn. Dit helpt je om je klachten te erkennen in plaats van te ontkennen of te bagatelliseren. Kennis kan je ook wapenen tegen schaamte of zelfverwijt.
• Stel grenzen en vermijd overbelasting: geef je lichaam en geest rust wanneer je merkt dat je overspoeld raakt. Gun jezelf momenten van ontspanning en doe dingen op een tempo dat je aankunt.
• Bouw veerkracht op: je mentale veerkracht vergroten is erg belangrijk. Zoek bijvoorbeeld sociale steun, praat met mensen die je vertrouwt en sluit je niet op. Oefen daarnaast met ontspanningstechnieken zoals ademhalingsoefeningen, meditatie en yoga. Zo krijg je je zenuwstelsel rustiger. Beweeg ook regelmatig in de buitenlucht door te wandelen, fietsen of gewoon lekker in de natuur te zijn.
• Herken en werk met triggers: probeer te ontdekken welke prikkels (geur, geluid, plaats, gesprek) heftige reacties oproepen. Begin vanuit daar en neem kleine stappen om geleidelijk aan je weerbaarheid op te bouwen.
• Reflecteer regelmatig en stuur bij: hou (bijvoorbeeld in een dagboek) bij hoe je je voelt, welke situaties klachten opwekken en hoe je reageert. Met een hulpverlener kun je zo samen kijken waar je vastloopt.
• Wees geduldig en mild voor jezelf: herstel is zelden lineair. Sommige dagen zul je je sterker voelen, andere dagen juist kwetsbaar. Erken dat herstel tijd kost en dat terugvallen geen falen is.

Dus, hopelijk heb je nu een duidelijk antwoord op de vraag ‘wat is PTSS precies?’ PTSS symptomen zijn divers, maar gelukkig wel goed te herkennen. Zo kun je sneller hulp zoeken en loop je niet onnodig lang met klachten rond. Succes!